ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Το CASTOR στοχεύει να αντιμετωπίσει τις ανάγκες διατήρησης των Pelasgus laconicus και Squalius keadicus μέσω μιας πολυδιάστατης προσέγγισης που συνδυάζει μετακινήσεις πληθυσμών, αποκατάσταση ενδιαιτημάτων, διαχείριση ξενικών ειδών και εμπλοκή της τοπικής κοινωνίας. Οι δραστηριότητες έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντιμετωπίζουν τις σοβαρότερες απειλές για τα είδη, όπως ο κατακερματισμός των ενδιαιτημάτων, η ρύπανση, η έλλειψη νερού και ο ανταγωνισμός από ξενικά είδη.

Ι. Μετακινήσεις ειδών και Ενίσχυση Πληθυσμών

Η δραστηριότητα αυτή επικεντρώνεται στη σταθεροποίηση και αύξηση του πληθυσμιακού μεγέθους των P. laconicus και S. keadicus στη λεκάνη του ποταμού Ευρώτα, μέσω προσεκτικά σχεδιασμένων δράσεων διατήρησης και μετακινήσεων.

  • Αξιολόγηση Καταλληλότητας Ενδιαιτημάτων: Με βάση δειγματοληψίες ιχθυοπανίδας, ο S. keadicus έχει εξαφανιστεί από σχεδόν όλους τους παραποτάμους του Ευρώτα, ενώ ο P. laconicus εμφανίζει κατακερματισμένη κατανομή. Οι εκτιμήσεις καταλληλότητας θα βασιστούν σε τυποποιημένες μεθόδους του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου FAME (Schmutz et al., 2007), με ορισμένες προσαρμογές (IMBRIW, 2013). Οι δειγματοληψίες θα περιλαμβάνουν μέθοδο ηλεκτραλιείας χωρίς χρήση διχτυών φραγμού, με προσοχή στην επιλογή τμημάτων που οριοθετούνται φυσικά ή παρουσιάζουν σαφείς μεταβολές ενδιαιτήματος (π.χ. ρηχά τμήματα), ώστε να ελαχιστοποιείται η διαφυγή ψαριών.
  • Υλοποίηση Δράσεων Μετακίνησης: Οι μετακινήσεις θα πραγματοποιηθούν βάσει των Κατευθυντήριων Γραμμών της IUCN για επανεισαγωγές (IUCN, 2013) και της σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας. Για τις in situ μετακινήσεις με άγριους αναπαραγωγείς θα προηγείται:
    α) αξιολόγηση σκοπιμότητας για τους αποδέκτες (παραπόταμοι) και τις πηγές (κύρια κοίτη Ευρώτα) καθώς και καθορισμός βέλτιστης πυκνότητας απελευθέρωσης,
    β) υλοποίηση των μετακινήσεων με βάση βέλτιστες πρακτικές (επιλογή ιχθύων, συχνότητα απελευθερώσεων, χειρισμός/μεταφορά ψαριών, χρονισμός και μέθοδοι απελευθέρωσης),
    γ) παρακολούθηση μετά την απελευθέρωση, με καθιερωμένες μεθόδους αξιολόγησης.

Μετακινήσεις θα πραγματοποιηθούν επίσης με νεαρά άτομα που θα έχουν εκτραφεί στο εργαστήριο, κατόπιν επιτυχούς αναπαραγωγής ιχθύων που θα συλλεχθούν από τη φύση.

ΙΙ. Αποκατάσταση Ενδιαιτημάτων και Βελτίωση Συνδεσιμότητας

Η αποκατάσταση των ενδιαιτημάτων αποτελεί βασικό άξονα του έργου, με στόχο τη δημιουργία και βελτίωση κρίσιμων ενδιαιτημάτων (π.χ. θερινών καταφυγίων) και τη διασφάλιση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας των στοχευμένων ειδών.

  • Κατασκευή Λύσεων βασισμένων στη φύση (NbS): Θα υλοποιηθούν έργα αποκατάστασης με τη δημιουργία θερινών λιμνίων καταφυγίου μέσω φραγμάτων τύπου κάστορα (beaver dam analogs ≥4) σε επιλεγμένους παραποτάμους του Ευρώτα. Σχεδιασμός και κατασκευή θα γίνει από ειδικούς σε αποκατάσταση και υδρολόγους.
  • Κατασκευή Διαδρόμων Ιχθύων: Θα κατασκευαστούν τουλάχιστον 4 περάσματα με φυσικά χαρακτηριστικά σε κομβικά εμπόδια (π.χ. αρδευτικά φράγματα, οδικές διαβάσεις) ώστε να διευκολύνεται η ανοδική και καθοδική κίνηση των ψαριών. Ο αριθμός και οι τεχνικές προδιαγραφές θα καθοριστούν με βάση υδρολογικές και μορφολογικές εκτιμήσεις και πειραματικές μελέτες κολυμβητικής ικανότητας. Στην κατασκευή θα συνεργαστούν υδραυλικοί μηχανικοί και βιολόγοι.

ΙΙΙ. Έλεγχος Ξενικών Ειδών και Ενίσχυση Ενδιαιτημάτων

Η παρουσία του εισβολικού Oncorhynchus mykiss αποτελεί σημαντική απειλή για την ιχθυοπανίδα του Ευρώτα. Η δραστηριότητα επικεντρώνεται στον έλεγχο αποδράσεων από ιχθυοκαλλιέργειες και παράνομων εμπλουτισμών, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η θήρευση γόνου και ο ανταγωνισμός.

  • Απομάκρυνση Oncorhynchus mykiss: Θα πραγματοποιηθεί στοχευμένη απομάκρυνση με ηλεκτραλιεία και δίχτυα, βάσει της μεθοδολογίας Kalogianni et al. (2024, με προσαρμογές). Η ηλεκτραλιεία θα γίνει με συνεχές ρεύμα ώστε να ελαχιστοποιείται το στρες. Τα ψάρια θα αναισθητοποιούνται με αιθέριο έλαιο γαρύφαλλου (ευγενόλη) και θα τοποθετούνται σε κρύο νερό για μείωση του μεταβολισμού κατά τη μεταφορά. Αντί ευθανασίας, όλα τα άτομα θα επιστρέφονται σε συνεργασία με τις τοπικές μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας.
  • Παρακολούθηση Επιπτώσεων: Θα γίνεται παρακολούθηση των πληθυσμών ιθαγενών ειδών μετά τις απομακρύνσεις με τυποποιημένες δειγματοληψίες, ώστε να αξιολογείται η επιβίωση και η αναπαραγωγή τους και να εφαρμόζεται προσαρμοστική διαχείριση.

IV. Εμπλοκή Ενδιαφερόμενων και Ευαισθητοποίηση Κοινού

Η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας είναι κρίσιμη για την επιτυχία του έργου.

  • Σχέδιο Συμμετοχής Εμπλεκόμενων Μερών (ΣΣΕΜ): Θα αναπτυχθεί σχέδιο που θα κατευθύνει διαβουλεύσεις, εργαστήρια και δράσεις ενημέρωσης, με στοχευμένες προσεγγίσεις σε χρήστες, δήμους και σχολεία.
  • Εκπαιδευτικά Εργαστήρια και Διαβουλεύσεις: Σειρά εργαστηρίων για αειφορική χρήση νερού, οικολογική αξία του Ευρώτα και πρακτικά μέτρα διατήρησης.
  • Εκπαιδευτικό και Προωθητικό Υλικό: Παραγωγή φυλλαδίων, ενημερωτικών δελτίων και έντυπων υλικών για τους χρήστες και το ευρύ κοινό, ώστε να ενισχυθεί η κατανόηση της σημασίας των ποτάμιων οικοσυστημάτων.
  • Ιστότοπος και Καμπάνιες στα ΜΚΔ: Ανάπτυξη ιστοσελίδας και καναλιών κοινωνικών δικτύων (π.χ. LinkedIn) για ενημέρωση, διάδοση αποτελεσμάτων και αλληλεπίδραση με το κοινό.

V. Παρακολούθηση και Αξιολόγηση

Η συστηματική παρακολούθηση είναι αναγκαία για την εκτίμηση προόδου και αποτελεσματικότητας.

  • Πριν και Μετά την Αποκατάσταση Παρακολούθηση: Τυποποιημένες μέθοδοι (ηλεκτραλιεία, δίχτυα) θα χρησιμοποιηθούν για τη σύγκριση συνθηκών βάσης και αλλαγών σε πληθυσμούς και ποιότητα ενδιαιτημάτων.
  • Περιβαλλοντικό DNA (eDNA): Χρήση eDNA για μη επεμβατική ανίχνευση παρουσίας/αφθονίας των στοχευμένων και των ξενικών ειδών. Συμπληρώνει τις κλασικές μεθόδους και επιτρέπει έγκαιρη ανίχνευση.
  • Ανάλυση Δεδομένων και Αναφορές: Τα δεδομένα θα αναλύονται για αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και προσαρμογή της διαχείρισης. Θα συντάσσονται ετήσιες εκθέσεις προόδου με πορίσματα και διδάγματα.

Νέο σύστημα καταγραφής στάθμης νερού από το ΕΛΚΕΘΕ στο ρέμα Καστόρι

Μπορείτε πλέον να ενημερώνεστε σε πραγματικό χρόνο για τη στάθμη του νερού στο ρέμα Καστόρι του ποταμού Ευρώτα, μέσω του νέου σταθμηγράφου που εγκαταστάθηκε πρόσφατα από το ΕΛΚΕΘΕ.

Ο σταθμηγράφος παρέχει συνεχείς μετρήσεις, συμβάλλοντας στην καλύτερη παρακολούθηση των υδρολογικών συνθηκών και στη συνολική διαχείριση και προστασία του ποτάμιου οικοσυστήματος.